ADS
Wspólne przedsięwzięcie
Instytutu Studiów Społecznych UW
i Instytutu Filozofii i Socjologii PAN

[ Powrót do strony głównej ] [ Powrót do listy dostępnych zbiorów danych ] [ Wyszukiwanie ] [ Pobieranie zbioru danych ]

Sytuacja życiowa a opinie i poglądy 1992
Life situation and opinions and views 1992

IDP0048
Opisowy tytuł zbioru danychSytuacja życiowa a opinie i poglądy 1992
Life situation and opinions and views 1992
Pełna nazwa instytucji przekazującej daneZespół Porównawczych Analiz Nierówności Społecznych, IFiS PAN
Osoba prowadząca badanieKazimierz M. Słomczyński, Krystyna Janicka, Bogdan W. Mach, Wojciech Zaborowski
Osoba/osoby kontaktoweZespół Porównawczych Analiz Nierówności Społecznych, IFiS PAN
Język zbioru danychEN
Język dokumentacjiP/E
FlagiLOG.P FIL.P UDC.P STD.P CDB.P FRE.P DSC.P

Cel w jakim badanie zostało przeprowadzone

Badania stanowiły część dużego międzynarodowego przedsięwzięcia, którego celem było ustalenie, w jakiej mierze siła i kształt związków między położeniem jednostki w strukturze społecznej a jej psychologicznym funkcjonowaniem zależą od politycznych, ekonomicznych i kulturowych warunków, jakie reprezentują różne kraje.

Badanie stanowi powtórzenie, w wersji zmodyfikowanej i rozszerzonej, najważniejszych fragmentów badania „Sytuacja pracy i jej psychologiczne konsekwencje” (Janicka, Koralewicz-Zębik i Słomczyński, 1978) oraz w mniejszym zakresie, badania „Struktura społeczna” (Słomczyński, Białecki, Domański, Janicka, Mach, Sawiński, Sikorska i Zaborowski, 1989), wykonanych na próbach ogólnopolskich w latach, odpowiednio, 1978-1980 i 1987-1988. Badania te dostarczyły dokumentacji różnorakich związków istniejących między strukturą społeczną a osobowością w warunkach realnego socjalizmu.


Poruszana problematyka badawcza

Pytania, które inspirowały polskie badania z 1978 roku, były - między innymi - następujące:

„Czy w Polsce położenie społeczne ma taki sam wpływ na uznawane wartości samorealizacyjne, jak w Stanach Zjednoczonych - mimo że w warunkach upaństwowienia środków produkcji znaczenie indywidualizmu, w tym także przedsiębiorczości, jest znacznie mniejsze? Nawet jeśli wpływ uwarstwienia społecznego na systemy wartości - i generalnie osobowość -jest równie silny w społeczeństwach kapitalistycznych i socjalistycznych, to czy mechanizmy stojące za tym wpływem są również podobne? Czy nie jest tak, że możliwości samosterowności w pracy wmontowane są w kapitalistyczny system ekonomiczny jako mechanizm napędowy, kształtujący motywacje jednostek i przez to wpływający na związek między ich pracą a myśleniem i odczuwaniem, podczas gdy w społeczeństwie typu socjalistycznego, wyjaśnień tego samego związku należy poszukiwać w innych mechanizmach?" (Słomczyński, Kohn i inni, 1988).

Badania w Polsce w 1978 roku dostarczyły wielu rezultatów zbieżnych z wynikami amerykańskimi, potwierdzając hipotezę generalizacji doświadczeń samosterownych w pracy. Dotyczyło to samorealizacyjnego wymiaru osobowości, który nazywamy też otwartością mentalną. Jednakże w przypadku zmiennych charakteryzujących obraz własnej osoby stwierdzono istotne różnice międzykrajowe. W tym wypadku hipoteza została potwierdzona słabo lub nie potwierdzona wcale.

Natomiast została w pełni potwierdzona druga hipoteza rozwijana przez Kohna. Jest to tzw. hipoteza socjalizacyjna. Głosi ona, że klasowe i warstwowe zróżnicowanie zmiennych osobowościowych jest wynikiem międzypokoleniowej transmisji wartości, nastawień i stanów psychicznych w rodzinie, przy czym treść owej transmisji jest uwarunkowana doświadczeniem jednostek: rodziców i dzieci.

Podstawowe pytania badawcze:

1. Czy w okresie 1978-1992 zaszły jakieś istotne zmiany w związkach między położeniem w strukturze społecznej a osobowością? Jeśli tak, to jakie?

2. Czy obserwowane obecnie związki między położeniem społecznym a osobowością można tłumaczyć za pomocą tych samych mechanizmów psychospołecznych, co w latach siedemdziesiątych?


Jednostka badania

respondent

Dobór próby

Typ zastosowanej w badaniu próby

Ogólnopolska warstwowa reprezentatywna próba mieszkańców miast Polski w wieku 21-65 lat losowana z operatu PESEL (Powszechny Elektroniczny System Ewidencji Ludności)

Sposób doboru próby

Próba badań zasadniczych została wylosowana z populacji ludności Polski spełniającej następujące warunki: (1) zamieszkanie w jednostce administracyjnej będącej miastem, (2) rok urodzenia pomiędzy 1927 a 1971 włącznie. Jest to zatem próba ludności miejskiej w wieku 21-65 lat (w 1992 roku).

Dane personalne wylosowanych osób pochodzą z bazy danych Rządowego Centrum Informatyki PESEL.

Obok bazy PESEL, podczas doboru korzystano także z charakterystyk ludności Polski przygotowanych przez GUS, PESEL nie prowadzi bowiem systematycznych analiz w tym zakresie, a dane tego rodzaju były niezbędne przy warstwowaniu próby. Wykorzystano tu dane Głównego Urzędu Statystycznego, według stanu na dzień 31 grudnia 1990 - to jest najnowsze dostępne dane opracowane stosownie do wymaganego standardu. Ponieważ dane zostały wykorzystane jedynie do oszacowania liczebności warstw nie ma powodów do twierdzenia, że ponad roczna różnica czasowych punktów odniesienia obu źródeł danych prowadzić może do skrzywienia struktury dobranej próby.

Przyjęto, że liczebność próby zasadniczej wynosi 2500 jednostek. Schemat realizacji badania wymagał, aby obok próby zasadniczej dokonać wyboru próby rezerwowej, pozwalającej zastąpić jednostki niedostępne innymi, tej samej płci i w zbliżonym wieku.

Zdecydowano, że próba będzie miała strukturę warstwową, co ułatwi kontrolę jej właściwości. Podziału miast na warstwy dokonano na podstawie wielkości miejscowości obliczonej z uwzględnieniem pełnej liczby ludności (należy to zaznaczyć, ponieważ próba była ograniczona do osób w wieku 21-65 lat). Posłużono się tu podziałem GUS-owskim zmodyfikowanym w ten sposób, że dwie najniższe kategorie wielkości połączono (do 2000 mieszkańców i 2000-5000 mieszkańców). W rezultacie wszystkie miasta podzielono na 8 warstw wyszczególnionych w tabeli A (patrz: Dokumentacja badania). W tabeli tej - obok zakresu wielkości każdej warstwy - podano liczbę miast należących do danej klasy wielkości, a także liczbę ludności mieszkającej w tych miastach i zarazem spełniającej kryterium wieku (urodzonych w latach 1927-1971). Wielkości te stały się podstawą oszacowania liczby osób dobranych w poszczególnych warstwach. Liczby te podano w ostatniej kolumnie tabeli A.

W rezultacie zastosowanej procedury doboru otrzymano dwie próby: zasadniczą i rezerwową - o liczebnościach po 2500 jednostek. Do próby ogólnopolskiej trafiły osoby dobrane z 233 miast leżących w 49 województwach. W sumie do badanej populacji należało prawie 14 min osób. Dokonano analizy rozkładu wylosowanych jednostek dla próby zasadniczej i rezerwowej w podziale ze względu na płeć i wiek. Wartości statystyki chi kwadrat świadczyły o bardzo dobrym dopasowaniu struktury próby do struktury populacji.


Obszar geograficzny, na którym zrealizowano badanie

mieszkańcy miast Polski
Dolna granica wieku osób badanych21
Górna granica wieku osób badanych66

Metoda zbierania danych

wywiad typu "face-to-face"

Liczebność próby założonej i zrealizowanej

liczebność próby założonej2500
liczebność próby zrealizowanej2291

Zastępowanie respondentów

dozwolone
Schemat realizacji badania wymagał, aby obok próby zasadniczej dokonać wyboru próby rezerwowej, pozwalającej zastąpić jednostki niedostępne innymi, tej samej płci i w zbliżonym wieku.

Waga poststratyfikacyjna

zbiór nie zawiera wagi poststratyfikacyjnej

Pełny opis sposobu doboru próby

Dołączona do badania dokumentacja zawiera pełny opis sposobu doboru próby

Faza terenowa realizacji badania

Daty, w jakich badanie zostało przeprowadzone

Rozpoczęcie badania1-10-1992
Zakończenie badania24-11-1992

Kontrola zrealizowanych wywiadów pod względem poprawności ich realizacji przez koordynatora

Wywiady były kontrolowane przez koordynatora w około 20 %szczegółowe informacje na temat procedury kontrolnej zawiera dokumentacja badania

Pozostałe informacje na temat badania

Wzór cytowania danych przekazywanych do archiwum

W pracach korzystających ze zbioru danych:

Kazimierz M. Słomczyński, Krystyna Janicka, Bogdan W. Mach, Wojciech Zaborowski, (1992, 2008). Sytuacja życiowa a poglądy 1992: komputerowy zbiór danych, Zespół Porównawczych Analiz Nierówności Społecznych, IFiS PAN

W pracach korzystających z dokumentacji badania:

Kazimierz M. Słomczyński, Krystyna Janicka, Bogdan W. Mach, Wojciech Zaborowski, (1992, 2008). Dokumentacja badania „Sytuacja życiowa a poglądy 1992”, Zespół Porównawczych Analiz Nierówności Społecznych, IFiS PAN


Ogólnodostępne publikacje odwołujące się do danych przekazywanych do archiwum

Słomczyński K. M., Janicka K., Mach B. W., Zaborowski W., 1996, Struktura społeczna a osobowość, Warszawa, IFiS PAN.

Janicka K., 1997, Sytuacja pracy a struktura społeczna, Warszawa, IFiS PAN.


Dystrybucja danych

Ograniczenia dystrybucji zbioru

Brak ograniczeń

[ Powrót do strony głównej ] [ Powrót do listy dostępnych zbiorów danych ] [ Wyszukiwanie ] [ Pobieranie zbioru danych ]